داستان نامه‌نگاری ایرانی
از مهر بر گل تا پاکتی که در بله می‌رسد
-
هخامنشیان
مهر به‌جای امضا
بر لوح‌های گلی دیوانی تخت جمشید نقش مهر کسانی مانده است که آن نوشته‌ها را فرستاده یا پذیرفته‌اند. مهر نشان می‌داد نامه از کیست و دست کسی به آن نخورده است. مهر موم روی پاکت رقعه از همین ریشه است.
منبع: لوح‌های باروی تخت جمشید، مؤسسهٔ شرق‌شناسی دانشگاه شیکاگو
-
سدهٔ ششم هجری
دبیری
نظامی عروضی در «چهار مقاله» نخستین مقاله را به دبیری داده است: هنر نوشتن نامهای که هم درست باشد و هم اثر کند. دبیر، نویسندهٔ نامه‌های دربار، از کاردان‌ترین مردم روزگار خود بود.
منبع: نظامی عروضی سمرقندی، چهار مقاله، مقالهٔ نخست
-
سده‌های میانه
ترسّل و منشآت
نامهٔ خوب را نگه می‌داشتند تا دیگران از آن بیاموزند. مجموعه‌های منشآت، نامه‌های برگزیده را برای مناسبت‌های گوناگون کنار هم می‌گذاشتند: تبریک، تسلیت، سپاس و دعوت.
منبع: دانشنامهٔ زبان و ادب فارسی، مدخل «ترسّل»
-
سدهٔ هفتم هجری
مکتوبات
از مولانا نامه‌هایی مانده است که برای کار دوستان و آشنایانش نوشته؛ نامه‌های کوتاه و شخصی که امروز در کنار شعر او خوانده می‌شوند. نامهٔ شخصی هم می‌توانست ادبیات باشد.
منبع: مکتوبات مولانا جلال‌الدین رومی، به تصحیح توفیق ه. سبحانی
-
دورهٔ قاجار
ساده‌نویسی
قائم‌مقام فراهانی نثر پرپیچ نامه‌ها را کوتاه و روشن کرد. منشآت او نشان داد نامه می‌تواند هم زیبا باشد و هم زود به مقصود برسد؛ همان چیزی که از یک دعوت‌نامهٔ خوب می‌خواهیم.
منبع: منشآت قائم‌مقام فراهانی